قضایای مورد استفاده درقیاس ۸گونه اند
۱-یقینیات:قضایائی که انسان بان باور دارد که عبارتنداز
الف-بدیهیات یااولیات یاضروریات:قضایائی که خودبخودوبیواسطه قضایای دیگروشن میباشندوباتصور موضوع ومحمول عقل به صحت انها حکم میدهدمانند:جزءازکل کوچکتر است یاهرمعلولی علتی داردبااجتماع نقیضین مجال است یادور باطل است.(عقلی)
نکته:فرق بدیهیات باسایر اقسام اینست که اینها قابل اثبات نیستند وپایه علوم بشریست لکن بقیه بایستی اثبات شوند.
ب-محسوسات -قضایائی که ازراه حس برای ادمی حاصل میشودمانند:عسل شیرین است(حسی)
ج:مجربات-قضایائی که باتجارب دقیق ومکرر باثبات برسد مانند:اب در۱۰۰درجه بجوش میاید.(عملی)
نکته:مجربات بااستقرا متفاوت است چه استقرا مفید ظن است وتجربه یقین اور زیرا در ان یک قیاس خفی وجود دارد(الاتفاقی لایکون دائمیاولااکثریا)
د:متواترات:قضایائی که بسبب شهادت وروایت افراد بسیارکه احتمال تبانی بین انها نرودایجاد یقین میکند مانند:زادگاه پیامبر مکه است ونیویورک پایتخت امریکاست(نقلی)
ه:فطریات-قضایائی که قیاس وحد وسط انهاهمراه خود انهاست(قضایا قیاساتها معها)مانند:عدد۲زوج است(عقلی)
و:حدسیات-قضایائی که براساس حدس بذهن ادم میرسد(الهام)
۲-مقبولات :قضایائی که ازبزرگان یاعلما یاانبیاویاضرب المثلها نقل میشودوموردقبول مردم است(نقلی)
۳-مظنونات:قضایائی که باظن وگمان برای مردم حاصل میشود(باورغیر جازم)(ظنی)
۴-وهمیات:قضایائی که براثرقوه واهمه انسان بوجود میایدمانند هرموجودی دیدنی است یا هر موجودی علتی دارد(وهمی)
۵-مشبهات:قضایائی که شبه یقینی است یعنی شبیه بحق است مانند خداوند نور است(وهمی)
۶-مسلمات:قضایائی که یکفرد یایک گروه بان معتقد وتسلیم اندمانند عیسی پسر خداست یا عیسی مصلوت شده است(نقل طرف)
۷-مشهورات(زبانزد)قضایائی که یقینی نیست اماهمه مردم یاگروهی انرا قبول دارند اولی مانند :عدل خوبست وظلم بد ودومی مانند:بطلان تسلسل نزد فیلسوفان(ظنی)
۸-مخیلات:قضایائی که ساخته قوه خیال است کهگاه درسخن موزون ومقفی بیان میشودمانندتشبیهات واستعارات(خیالی)
کاربردهریک یاچندمورد ازمواردیادشده در قضایای استدلال پنج صناعت را ایجادمیکند